Samen Beslissen: Niet Over, Maar Mét Jongeren Praten

Een Verkennend Mixed-Methodsonderzoek in de Geestelijke Gezondheidszorg

Samenvatting

Achtergrond: Hoewel de meerwaarde van ‘samen beslissen’ breed wordt erkend in de Nederlandse ggz, blijft implementatie in de praktijk achter. Onderzoek bij jongeren is schaars, terwijl zij vanaf 12 jaar meebeslissen over keuzes en mogelijkheden in hun behandeling, wat het proces nog uitdagender maakt.

Doel: Inzicht krijgen in hoe ‘samen beslissen’ tijdens intakegesprekken in de ggz wordt toegepast en ervaren door jongeren, hun naasten en behandelaren, om aanbevelingen te doen voor verbeteringen.

Methode: Verkennend mixed-methods-onderzoek (verklarend sequentieel). Er wordt gebruik gemaakt van methodische observaties van intakegesprekken, om de mate van ‘samen beslissen’ te onderzoeken, en van vragenlijsten voor jongeren, naasten en behandelaren over de kwaliteit van de besluitvorming. Uitkomsten zijn vervolgens in focusgroepen met behandelaren besproken.

Participanten en setting: Kwantitatief onderzoek vond plaats onder 30 jongeren (12–18 jaar), hun naasten en 28 behandelaren in een specialistische ggz-organisatie in de regio Breda/Tilburg. Kwalitatief onderzoek vond plaats onder 12 behandelaren.

Resultaten: Behandelaren scoorden zichzelf hoger op ‘samen beslissen’ dan de onderzoeker. Hoe beter ‘samen beslissen’ wordt toegepast (volgens observatie van de onderzoeker) hoe meer de behandelaar inschat dat de cliënt zich geïnformeerd voelt en helderheid heeft over diens eigen waarden, die van belang zijn voor het te nemen besluit. Behandelaren schatten de ervaren kwaliteit van de besluitvorming door de jongere lager in. In focusgroepen erkenden behandelaren dat zij zichzelf kunnen overschatten en noemden zij belemmeringen zoals tijdsdruk, financiering en organisatieprocessen. Verbeterpunten zijn aanwezigheid van naasten en verbeterde informatievoorziening over intake, gewenste rollen en behandelopties.

Conclusie: Samen beslissen met jongeren vraagt om maatwerk, duidelijke rolverdeling en goede informatievoorziening. Bewustwording, intervisie en tijd zijn essentieel. Vervolgonderzoek met een grotere steekproef en meerdere meetmomenten is wenselijk.

Abstract

Background: Although the added value of shared decision-making (SDM) is widely acknowledged in Dutch mental healthcare, implementation in practice remains limited. Research involving adolescents is scarce, even though they are involved in decision-making regarding treatment options and choices from the age of 12, which adds complexity to the process.

Objective: To gain insight into how shared decision-making is applied and experienced during intake consultations in mental health care by adolescents, their significant others, and clinicians, in order to provide recommendations for improvement.

Methods: An exploratory mixed-methods study (explanatory sequential) was conducted. Structured observations of intake consultations were used to assess the extent of shared decision-making, complemented by questionnaires for adolescents, their significant others, and clinicians regarding the quality of decision-making. Subsequently, the findings were discussed in focus groups with clinicians.

Participants and setting: Quantitative data were collected from 30 adolescents (aged 12–18 years), their significant others, and 28 clinicians within a specialized mental health care organization in the region Breda/Tilburg in the Netherlands. Qualitative data were obtained from 12 clinicians.

Results: Clinicians rated their level of shared decision-making higher than the researcher’s observations indicated. Greater observed levels of shared decision-making were associated with clinicians’ perceptions that patients felt better informed and had greater clarity regarding their values relevant to the decision at hand. Clinicians tended to underestimate the quality of decision-making as experienced by adolescents. In focus groups, clinicians acknowledged the possibility of overestimating their own performance and identified barriers such as time constraints, financing structures, and organizational processes. Suggested areas for improvement included the involvement of significant others and improved provision of information regarding the intake process, expected roles, and treatment options.

Conclusion: Shared decision-making with adolescents requires a tailored approach, clear role distribution, and adequate information provision. Awareness, peer consultation, and sufficient time are essential. Further research with a larger sample and multiple measurement points is recommended.

Bijsluiter voor de praktijk

1. ‘Samen beslissen’ is een belangrijk onderdeel van goede zorg in de jeugd-ggz, maar wordt tijdens intakegesprekken nog niet altijd volledig toegepast.
2. Wij onderzochten hoe jongeren, hun naasten en behandelaren ‘samen beslissen’ ervaren en toepassen tijdens intakegesprekken in de specialistische ggz.
3. Resultaten laten zien dat behandelaren hun eigen toepassing van ‘samen beslissen’ vaak hoger inschatten dan observatoren. Jongeren ervaren de besluitvorming naderhand positiever dan behandelaren.
4. Ook blijkt dat het bespreken van rollen en betrokkenheid ('teamtalk') vaak ontbreekt en dat maatwerk nodig is, omdat niet iedere jongere even actief wil of kan meebeslissen.
5. Voor de praktijk is het belangrijk om ‘samen beslissen’ als een doorlopend proces te zien, waarin rollen, voorkeuren, behandelopties en de betrokkenheid van naasten expliciet worden besproken.
6. Vervolgonderzoek is nodig om te onderzoeken hoe ‘samen beslissen’ duurzaam kan worden ingebed in de dagelijkse praktijk van de jeugd-ggz.