De Effectiviteit van een Schoolinterventie voor het Vergroten van een Prosociaal Klasklimaat voor Basisschoolkinderen

Samenvatting

Een prosociaal klasklimaat is cruciaal voor het bevorderen van het school- en psychologische welzijn van kinderen, evenals voor het optimaliseren van een effectieve leeromgeving. Schoolprogramma’s kunnen een prosociaal klasklimaat bevorderen, maar er zijn weinig op evidentie gebaseerde opties beschikbaar in zowel Nederland als internationaal. De huidige studie onderzocht daarom de effectiviteit van een basisschoolprogramma gericht op het bevorderen van prosocialiteit door de intrinsieke prosociale motivatie van leerlingen te verhogen door de basispsychologische behoeften te versterken (autonomie, competentie en verbondenheid). Gegevens zijn afkomstig van 2337 leerlingen (46 % jongen, M = 9.55 jaar, SD = 1.21) en 225 leerkrachten (76 % vrouw, M = 38.69 jaar, SD = 11.09) van 42 KiVa-scholen. Scholen werden gerandomiseerd in een experimentele conditie (N = 20 scholen) of een controleconditie (N = 22 scholen). Regressieanalyses werden uitgevoerd halverwege en aan het einde van programma-implementatie, gecorrigeerd voor baseline niveaus, waarbij condities werden vergeleken in de volledige steekproef en in een subgroep met ideale programmatrouw. Resultaten in de gehele steekproef lieten geen enkel significant effect zien voor leerlingen. Leerkrachten rapporteerden wel een positievere eigen houding ten opzichte van het stimuleren van prosociaal gedrag en autonomie. Wanneer het programma volgens plan werd geïmplementeerd (met een subgroep van N = 202–253 leerlingen) werden kleine effecten gevonden, voornamelijk halverwege het schooljaar, waarbij deze leerlingen gemiddeld positiever rapporteerden dan leerlingen in de controleconditie wat betreft basispsychologische behoeften, een prosociaal klasklimaat, welbevinden en veiligheid op school, en antisociaal gedrag. Er werden geen effecten gevonden voor leerkrachten. Concluderend werden er voor leerlingen geen effecten in de volledige steekproef gevonden, alleen kortdurende kleine effecten bij een kleine subgroep die ideale programmatrouw rapporteerde, wat verder onderzoek vereist. Daarnaast is inzicht in programma-implementatie essentieel, aangezien de mate van programmatrouw belangrijk lijkt te zijn voor programma-effectiviteit.

Abstract

Having a prosocial classroom climate is crucial for promoting children’s school and psychological wellbeing, as well as in optimizing an effective learning environment. School-based programs can foster more prosocial classroom climates, but few evidence-based options are available in both the Netherlands and international. This study examined the effectiveness of a primary school program aimed at promoting prosociality by enhancing students’ intrinsic motivation through the support of basic psychological needs (autonomy, competence, and relatedness). Data stem from 2,337 students (46 % boys, Mage = 9.55 years, SD = 1.21) and 225 teachers (76 % female, Mage = 38.69 years, SD = 11.09) across 42 KiVa schools. Schools were randomized to an experimental condition (N = 20 schools) or control condition (N = 22 schools). Regression analyses were conducted at mid- and end-of-year, adjusted for baseline levels, comparing conditions in the full sample and a subsample with ideal program fidelity. Results across the entire sample showed no significant effects for students. Teachers reported increased (own) positive attitudes toward stimulating prosocial behavior and autonomy. When the program was implemented as intended (with a subsample of N = 202–253 students), small effects were found mainly mid-school year. Students who received the program reported on average more positive than those in the control condition in terms of basic psychological needs, prosocial classroom climate, school wellbeing and safety, and antisocial behavior. There were no effects for teachers. In conclusion, no effects were found for students in the full sample, only short-term small effects in a small subgroup that reported ideal program fidelity, which requires further research. Moreover, understanding program implementation is essential, as the degree of program fidelity seems to be important for program effectiveness.

Bijsluiter voor de praktijk

• Een prosociaal klasklimaat is van cruciaal belang om het school- en psychologisch welzijn van leerlingen te bevorderen en een effectieve leeromgeving te optimaliseren.
• Het schoolprogramma SterkWerk richt zich op het theoretisch kader dat het versterken van basispsychologische behoeften (autonomie, competentie, en verbondenheid), intrinsieke (prosociale) motivatie en het creëren van prosociale klassen bevordert.
• In de huidige studie onderzochten we met een cluster RCT-design de resultaten van SterkWerk bij implementatie op meer dan veertig bassischolen in Nederland die ook KiVa implementeren (KiVa-scholen).
• Resultaten in de gehele steekproef lieten geen enkel significant effect zien voor leerlingen. Leerkrachten rapporteerden een (eigen) toegenomen positieve houding ten opzichte van de stimulering van prosociaal gedrag en autonomie.
• Wanneer het programma wordt uitgevoerd als bedoeld, rapporteerde een kleine groep leerlingen op interventiescholen gemiddeld positiever dan leerlingen op controlescholen wat betreft basispsychologische behoeften, een prosociaal klasklimaat, welbevinden en veiligheid op school, en antisociaal gedrag, voornamelijk halverwege het schooljaar (maar niet op het einde van het schooljaar).
• Verder onderzoek naar deze kleine en kortdurende effecten is belangrijk, net zoals inzicht in programma-implementatie, aangezien de mate van programmatrouw belangrijk lijkt voor programma-effectiviteit.