Veerkracht bij Kinderen met Ingrijpende Jeugdervaringen

Waarom Ontwikkelt het Ene Kind Zich Goed ondanks Tegenslag, Terwijl het Andere Kind Vastloopt?

Samenvatting

Kinderen die onveilig opgroeien ondervinden vaak meer uitdagingen in het omgaan met stressvolle situaties en tegenslag dan leeftijdsgenoten. Desondanks blijkt een groot deel van de kinderen veerkrachtig te functioneren. Wat maakt dat mogelijk? Dit artikel biedt – op basis van literatuurstudie – een actueel en genuanceerd overzicht van wetenschappelijke en praktijkgerichte inzichten over veerkracht en de onderliggende mechanismes en elementen bij kinderen die onveilig opgroeien. Veerkracht wordt gedefinieerd als een dynamisch proces van positieve aanpassing tijdens en na tegenslag. Als theoretisch kader hanteren we het veerkrachtportfoliomodel (Grych et al, 2015; Banyard et al, 2025) dat vier hoofddomeinen onderscheidt, waarbinnen zowel individuele vaardigheden als externe hulpbronnen worden gecombineerd: 1) regulerende vaardigheden zoals emotieregulatie en cognitieve flexibiliteit, 2) (inter)persoonlijke krachten zoals zelfvertrouwen en (pro)sociale vaardigheden, 3) betekenisgevende krachten en 4) fysieke omgevingskrachten. We zullen voornamelijk ingaan op de individuele vaardigheden, waarbij we aandacht hebben voor de onderlinge samenhang en inbedding in de sociale en fysieke context van het kind. Veerkracht biedt hoop: het gaat zowel om het versterken van vaardigheden als het creëren van een ondersteunende context. Dat geeft professionals handvatten om kinderen die onveilig opgroeien te helpen bij het ontwikkelen van veerkracht. Tegelijkertijd is veerkracht geen wondermiddel; voor sommige kinderen blijft specialistische behandeling noodzakelijk.

Abstract

Children growing up in unsafe or adverse circumstances often face greater challenges in dealing with stressful situations and adversity than their peers. Yet, some children manage to function resiliently – despite the adversity they face. How can we explain this? Based on literature study, this article presents a nuanced and up-to-date overview of scientific and practice-based insights into resilience and the underlying mechanisms that support resilient functioning in children exposed to adversity. We define resilience as a dynamic process of positive adaption during and after adversity. As a theoretical framework, we use the Resilience Portfolio Model (Grych et al., 2015; Banyard et al, 2025), which distinguishes four core domains: 1) Regulatory strengths such as emotion regulation and cognitive flexilibity, 2) (Inter)personal strengths such as self-esteem and (pro)social skills, 3) Meaning-meaking strengths and 4) environmental strengths. While each element is discussed individually, we also emphasize their interdependence and embedding within the child’s broader social and physical environment. Resilience offers us a hopeful perspective and underscores the importance of strengthening the right skills and fostering supportive environments. Knowledge in this area equips professionals with tools to better support children in adverse circumstances. At the same time, we stress that resilience is no miracle cure: for some children, specialist care and treatment remain essential alongside efforts to foster resilience.

Bijsluiter voor de praktijk:

• Bij kinderen die opgroeien in onveilige omstandigheden komt steeds meer aandacht voor de factoren die hen helpen veerkrachtig te functioneren, in plaats van uitsluitend te focussen op risico’s en negatieve gevolgen van hun ervaringen.
• Er bestaan verschillende definities en modellen van veerkracht. Een overzicht van de onderliggende elementen en hun samenhang met de leefomgeving ontbreekt vaak.
• Dit artikel beschrijft veerkracht als een dynamisch proces van aanpassing na tegenslag: hoe het zich ontwikkelt en manifesteert, verschilt per kind en per context.
• Dit artikel bundelt actuele wetenschappelijke kennis over veerkracht bij kinderen die onveilig opgroeien. Op basis van het veerkrachtportfoliomodel worden vier domeinen onderscheiden: regulerende vaardigheden, (inter)persoonlijke krachten, betekenisgeving en fysieke omgeving. Deze domeinen worden besproken in hun onderlinge samenhang én in relatie tot de sociale en fysieke omgevingsbronnen van het kind.
• Deze inzichten helpen professionals om kinderen gerichter te ondersteunen bij het ontwikkelen van veerkracht.